‘चूल आणि मुल’चा मोठा साखळदंड तोडून आज महिलांनी प्रत्येक क्षेत्रात आपल्या बुद्धीचा आणि मेहनतीच्या जोरावर कामाचा, ठसा उमटवला आहे. या आधुनिक स्पर्धेमध्ये ग्रामीण भागातील महिलाही ‘आम्ही पण कमी नाही’ असं म्हणत आपला दबदबा दाखवून देत आहेत. शेती असो किंवा घरगुती व्यवसाय महिलांनी आधुनिकतेला आपला सोबती करत यशाची शिखरे सर करण्यास सुरुवात केली आहे. याच पार्श्वभूमीवर भारताला आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी आणि ग्रामीण भागातील महिलांना रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘नमो ड्रोन दीदी योजना’ (Namo Drone Didi Yojana) सुरू केली आहे. ही योजना महिला सक्षमीकरण आणि कृषी क्षेत्रातील आधुनिक तंत्रज्ञान (Agri-Tech) यांचा सुरेख संगम आहे.
या योजनेची सविस्तर माहिती, तिचे उद्दिष्ट, फायदे आणि पात्रतेविषयी खालीलप्रमाणे माहिती दिलेली आहे:
१. नमो ड्रोन दीदी योजना म्हणजे काय? (What Is Namo Drone Didi Yojana)
‘नमो ड्रोन दीदी योजना’ ही केंद्र सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेंतर्गत देशातील महिला स्वयंसहाय्यता समूहांना (Self-Help Groups – SHGs) कृषी उद्देशांसाठी विनामूल्य ड्रोन दिले जातात आणि महिलांना ड्रोन चालवण्याचे (Drone Pilot) मोफत प्रशिक्षण दिले जाते. या ड्रोनचा वापर शेतात खते, कीटकनाशके फवारण्यासाठी आणि पिकांची पाहणी करण्यासाठी केला जातो.
२. योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट (Objectives)
- महिला सक्षमीकरण: ग्रामीण महिलांना तंत्रज्ञानाशी जोडून त्यांना आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र आणि स्वावलंबी बनवणे.
- शेतीत तंत्रज्ञानाचा वापर: पारंपरिक पद्धतींऐवजी शेतीत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवून शेतकऱ्यांचा वेळ, श्रम आणि पैशांची बचत करणे.
- उत्पन्नात वाढ: महिला स्वयंसहाय्यता समूहांना ड्रोनच्या माध्यमातून रोजगाराचे नवीन साधन उपलब्ध करून देणे.
३. योजनेचे प्रमुख फायदे (Key Benefits)
- महिलांसाठी रोजगाराचे साधन: ड्रोन दीदी म्हणून प्रशिक्षण घेतलेल्या महिला शेतकऱ्यांना भाड्याने (Drone Rental Services) ड्रोन सेवा देऊन वर्षाला अतिरिक्त १ लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळवू शकतात.
- १५ दिवसांचे मोफत प्रशिक्षण: पात्र महिलांना १५ दिवसांचे व्यावसायिक ड्रोन पायलट प्रशिक्षण दिले जाते. यामध्ये १० दिवस कृषी फवारणी आणि ५ दिवस ड्रोन उडवण्याचे प्रात्यक्षिक समाविष्ट असते.
- ८०% अनुदान (Subsidy): सरकारद्वारे महिला स्वयंसहाय्यता समूहांना ड्रोन खरेदीसाठी ८०% पर्यंत (जास्तीत जास्त ८ लाख रुपये) आर्थिक मदत/अनुदान दिले जाते.
शेतकऱ्यांची बचत:
- पारंपारिक फवारणीपेक्षा ड्रोनद्वारे फवारणी केल्याने पाण्याची ८०% ते ९०% बचत होते.
- खते आणि कीटकनाशकांची नासाडी थांबून २५% ते ३०% बचत होते.
- तासनतास लागणारे काम अवघ्या १० ते १५ मिनिटांत पूर्ण होते.
४. पात्रता आणि अटी (Eligibility Criteria)
- नुकतेच स्थान: अर्जदार महिला ही भारताची मूळ रहिवासी असावी.
- वयोमर्यादा: महिलेचे वय १८ ते ४५ वर्षे दरम्यान असावे.
- गट सहभाग: महिला ही आधीपासूनच कोणत्याही महिला स्वयंसहाय्यता समूहाची (Self Help Group) सदस्य असणे आवश्यक आहे.
- किमान शिक्षण: ड्रोन चालवण्याचे तांत्रिक ज्ञान आत्मसात करण्यासाठी महिला कमीत कमी १० वी उत्तीर्ण असावी.
५. लागणारी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- आधार कार्ड
- रहिवासी दाखला (Address Proof)
- बँक पासबुक तपशील
- शैक्षणिक पात्रता प्रमाणपत्र (१० वीचे गुणपत्रक/प्रमाणपत्र)
- पासपोर्ट साईज फोटो
- मोबाईल नंबर (आधारशी लिंक असलेला)
- स्वयंसहाय्यता समूहाचे (SHG) ओळखपत्र किंवा प्रमाणपत्र
६. अर्ज कसा करावा? (How to Apply)
या योजनेचा लाभ थेट वैयक्तिकरीत्या मिळण्याऐवजी महिला स्वयंसहाय्यता समूहाच्या (SHG) माध्यमातून दिला जातो:
- सर्वप्रथम महिलांनी आपल्या भागातील राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (NRLM) किंवा जिल्हा परिषद/पंचायत समितीच्या महिला आणि बालविकास विभागाशी संपर्क साधावा.
- तुमच्या स्वयंसहाय्यता समूहाची नोंदणी ‘नमो ड्रोन दीदी’ योजनेअंतर्गत करण्यासाठी अर्ज सादर करावा लागतो.
- निवड झालेल्या समूहातील महिलांना केंद्र सरकारद्वारे चिन्हांकित प्रशिक्षण केंद्रांवर (उदा. कृषी विज्ञान केंद्र) १५ दिवसांच्या प्रशिक्षणासाठी पाठवले जाते.
‘नमो ड्रोन दीदी योजना’ ही केवळ शेतीत तंत्रज्ञान आणणारी योजना नसून, ग्रामीण भागातील महिलांचा आत्मविश्वास वाढवणारी आणि त्यांना ‘हाय-टेक’ उद्योजक बनवणारी एक क्रांती आहे. या योजनेमुळे भारतीय शेतीचा चेहरामोहरा बदलण्यास मोठी मदत होत आहे.
स्रोत: ही माहिती केंद्र सरकारच्या कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (MoA&FW) आणि पत्र सूचना कार्यालयाने (PIB, भारत सरकार) जारी केलेल्या अधिकृत राजपत्रावर आधारित आहे.
Discover more from मराठी चौक विशेष
Subscribe to get the latest posts sent to your email.